U vrijeme kada bosanskohercegovačkim društvom k(r)uže razne ideologije prava je vrijednost dobiti knjigu koja se svim svojim bićem protivi tim ideologijama. Edin Pobrić je od onih autora koji zna(ju) prepoznati probleme s kojima se susreće bosanskohercegovačko (neo)romantičarsko društvo i koji zna(ju), uz poseban osjećaj bila i pulsa tog društva, (iz)naći moduse borbe i, na koncu, rješenja za iste. Ova knjiga sigurno neće riješiti decenijama taložene probleme ovoga društva, ali ih hoće razodjenuti i svakog čitatelja – a pripadnika t(akv)og društva – natjerati da se preispita i iz svoga ugla, iz svoje tačke gledišta, suoči s njima.

Priča i ideologija – semiotika književnosti je naučno utemeljeno i interpretativno potkrijepljeno istraživanje (bosanskohercegovačke) književnosti suptilno prožeto ključnim pitanjima bosanskohercegovačke, još uvijek (post)ratne svakodnevnice, gdje se bitke vode na razini pogrešnih ideoloških interpretacija književnoga teksta. Takvu svrhu i ulogu književnosti u nacionalnoj zajednici Pobrić s pravom uspoređuje s ulogom kakvu je imao epski pjevač u svome usmenom kolektivu, primjećujući da je takav (na)čin književnog interpretiranja vidan i na televiziji, novinama, časopisima, web portalima, kao i u nastavi književnosti u školama i fakultetima, a što za krajnji cilj ima neselektivno kanoniziranje nacionalne književnosti, pri čemu u prvi plan dolazi ideološka, dok se zanemaruje ona estetska vrijednost književnoga teksta.

Izabravši kao moto riječi Umberta Eca (tumačiti znači reagovati na tekst sveta da se odredi ima li on neko utvrđeno značenje, ili, naprotiv, nema nikakvo značenje) u drugome dijelu prve cjeline Pobrić polazi od esencijalnih pitanja kao što je ono zbog čega nemamo jedno tumačenje književnog teksta ili zbog čega je pitanje “istine” jedno od najlabavijih područja ljudskog saznanja, iako je cjelokupna nauka i filozofija okrenuta upravo tome pitanju!? Pozivajući se na prethodna razmišljanja književnih teoretičara, ali i filozofa (i) Pobrić zaključuje da tekstovi vrlo često kazuju više ili drugačije nego što su to njihovi autori imali namjeru, ali i manje od onoga što bi mnogi čitatelji, na osnovu svog senzibiliteta, htjeli da kazuju, potvrdivši da smisao teksta nije jednom za svagda dat nego se neprestano ostvaruje u čitanju i razumijevanju (Hans R. Jauss, Wolfgang Iser, Stanley Fish), “a baš čitanje i razumijevanje uspostavlja u tekstovima određeni smisao koji se može razabrati u okvirima određene tradicije” (Pobrić 2016: 45). Pri svim tim teorijskim autoritetima prednjači Ecova ideja otvorenog djela u kojem ključnu ulogu igra jamesonski odnos između proizvodnje i recepcije.

Ukazujući na značaj interpretativnih strategija koje u sebi baštine pomno čitanje i stavljanje teksta u okvire pojedine književne teorije (koje su, usput, važne jer osiguravaju naučni pristup književnome djelu), Pobrić ukazuje i na složenost odnosa teorije i književne proizvodnje. Odličnu elaboraciju odnosa fikcije i istine u književnome tekstu, znaka i označenog, jezika i referencije, teksta i konteksta, supstancije i funkcije, pojavne stvarnosti i intertekstualnosti Pobrić suptilno provlači kroz primjere bosanskohercegovačke književne (teorijske, ali i interpretativne) prakse uočavajući da njezin osnovni problem leži u savremenome bosanskohercegovačkom esencijalizmu koji ne može vidjeti umjetnost kao područje borbe za dominaciju različitih diskursa u društvenom prostoru, niti kako tekst preobražava različite kontekste (etičke, političke, ideološke, historijske, religijske, sociološke). Taj esencijalizam je svjesno zanemario činjenicu da u prvi plan dolazi mogućnost koju interpretacija nudi, “zanemaruju se tekstualne strategije u korist drugih samovoljnih pretraga” (Pobrić 2016: 58). Na osnovu navedenoga, Pobrić zaključuje da nauka o književnosti ne trpi esencijalistički pristup tekstu koji redovno nastaje pod uticajem nekoga ideološkog stava, a koji svoje utjelovljenje traži unutar priče o kojoj se priča. To nas dovodi, čini se, i do ključnog razmišljanja – književnost se, bez obzira na njene različite zloupotrebe, uvijek razračunava sa ideologijom unutar sebe same.

Naredne Pobrićeve interpretacije romana (Meše Selimovića, Ive Andrića, Hasana Kikića, Faruka Šehića), priča (Ćamila Sijarića, Elme Porobić) ali i pjesničkih ostvarenja (Envera Kazaza, Admirala Mahića, Emira Šakovića) ruše sve dosad uspostavljene ideologije stavljajući u centar tekst i njegova (potencijalna) značenja. Svaka naredna stranica na svoj način priča priču o mogućnostima prave interpretacije tih “otvorenih djela”, opravdavajući nakanu autora da nađe neki srednji govor o književnosti – između esejističke “impresije” i naučne “egzaktnosti”. U takav “govor” Pobrić smješta tekstove i autore koji su se slučajno našli pod njegovim izvrsnim interpretativnim mogućnostima iscrpljenih iz bogatoga teorijskog diskursa, ali i majstorskog umijeća analize i suptilnog osjećaja za književni tekst. Stoga je ova knjiga dragocjenost koja će, sigurna sam, biti dio pozitivne priče o razvoju bosanskohercegovačke književnosti bez stega nacionalizma i ideologija. Kažem sigurna jer mi ova knjiga, između ostalog, omogućuje i ulijeva tu sigurnost.

I na koncu, za kraj izdvajam (samo) prvu rečenicu kojom se otvaraju (sve) interpretacije unutar ove knjige. Ta uvodna Pobrićeva rečenica postaje ujedno završna kadenca za ovaj kratki prikaz (a čini mi se i kao ključna poruka) knjige u kojoj svaka rečenica za sobom povlači još jednu:

Kada bi akademska zajednica imala ‘snage’ da sprovede neku vrstu estetske kanonizacije bosanskohercegovačke književnosti, ali i književnosti južnoslavenskih prostora, a ne puko redanje po nacionalnoj ili regionalnoj pripadnosti, Meša Selimović bi zasigurno zauzimao stožerno mjesto unutar i jednog i drugog kanona” (Pobrić, Priča i ideologija – semiotika književnosti, 2016., str. 63). 

O autoru:

Edin Pobrić (1968) rođen je u Fojnici gdje je završio osnovnu i srednju školu. Diplomirao je 1997. godine na Filozofskom fakultetu u Sarajevu, Odsjeku za komparativnu književnost i bibliotekarstvo. Od 1997. do 2009. radio je u Prvoj bošnjačkoj gimnaziji na mjestu bibliotekara i profesora izborne nastave bosanskog jezika i književnosti. Na Filozofskom fakultetu 2004. godine, pod mentorstvom prof.dr. Nirman Moranjak Bamburać, odbranio je magistarski rad iz područja književno-historijskih nauka pod nazivom Vrijeme u romanu od realizma do postmoderne. Na istom fakultetu marta 2008. godine, pod mentorstvom prof. dr. Muhameda Dželilovića, odbranio je doktorsku disertaciju na temu „Odnos književno-teorijskog i književno-praktičnog koncepta u djelu Umberta Eca“. Trenutno u zvanju vanrednog profesora radi na Filozofskom fakultetu u Sarajevu, Odsjeku za komparativnu književnost te na Odsjecima za dramaturgiju, glumu i produkciju Akademije scenskih umjetnosti u Sarajevu.

Područje stručnog i naučnog interesovanja Edina Pobrića etablira se kroz savremene književne teorije, teorije kulture, historiju književnosti/komparativistiku, poetiku romana i teorije umjetnosti. Od 2014. godine obavljao funkciju šefa Odsjeka. Bio je član P.E.N. Centra BiH i glavni urednik časopisa za književnu i umjetničku kritiku Novi Izraz. Dosad objavio monografske publikacije/knjige: Vrijeme u romanu:od realizma do postmoderne. (2006). Sarajevo: BH Most; Univerzum simpatije: od slučaja do nužnosti: književni i književno-teorijski diskurs Umberta Eca. (2010). Sarajevo: Connectum; PBiblioBiH: program za automatizaciju bibliotečkih djelatnosti i organizacioni model povezivanja biblioteka u informacijski sistem – priručnik za bibliotekare (2006). Sarajevo: Biblioteka grada Sarajeva; Priča i ideologija: semiotika književnosti (2016) Sarajevo: 

KOMENTARI:
Loading...