Prošlo je 25 godina otkako je Aleksandar Lukašenko prvi put položio zakletvu kao predsjednik Bjelorusije. Kako je uspio tako dugo vladati siromašnom zemljom u opasnoj geopolitičkoj poziciji i šta se može očekivati dok se priprema da dobije šesti predsjednički mandat na izborima naredne godine?

Godine 1994. posljednje ruske trupe su napustile Njemačku i baltičke države, donoseći simboličan kraj Hladnom ratu. Iste godine dogodio se genocid u Ruandi, a američki poduzetnik Džef Bezos (Jeff Bezos) pokrenuo je onlajn knjižaru koju je nazvao Amazon.

A, 49-godišnji bivši direktor poljoprivrednog gazdinstva, dubokog i nazalnog glasa, sa smislom za populističke proglase pobijedio je na prvim i do sada jedinim demokratskim predsjedničkim izborima u Bjelorusiji. Aleksandar Lukašenko položio je zakletvu 20. jula 1994. godine, započinjući prvi od pet predsjedničkih mandata, piše redakcija Radija Slobodna Evropa (RSE) na engleskom jeziku.

Evropa i svijet su prošli kroz zapanjujuće transformacije u posljednjoj četvrtini vijeka, ali je prisustvo Lukašenka bilo konstantno. No, da li je? Lukavi lider ove države siromašne resursima, 10 miliona stanovnika, granicama s Rusijom, Ukrajinom i tri zemlje Evropske unije i NATO-a, pokazao se beskrajno fleksibilnim u svojoj postojanosti, pretvarajući svoju zemlju u udžbenički primjer adaptivnog autoritarizma.

Na iznenađenje većine posmatrača, politički novajlija Lukašenko je od početka dokazao da je snalažljiv političar sa impresivnim instinktima. U turbulentnom trenutku on je iskoristio žilu konzervativizma u Bjelorusiji, čiji su građani većinom glasali protiv raspada Sovjetskog Saveza na referendumu 1991. godine i koji su često tražili stabilnost, ali su se morali zadovoljiti stagnacijom.

Brzo je uspostavio temelje autoritarnom sistemu koji je utvrđen pod njegovom vlašću – održavanjem ustavnog referenduma 1996. godine kojim je produžen njegov mandat do 2001. godine; njegovi dekreti dobili su snagu zakona a on praktično potpunu kontrolu nad državnim budžetom. S takvim ovlastima, brzo je uspostavio ličnu kontrolu nad svim ključnim institucijama – pravosuđem, izbornim komisijama, sindikatima, agencijama za sprovođenje zakona i sigurnosti, svim glavnim medijima i tako dalje.

Godine 2004., Lukašenko je održao još jedan ustavni referendum kojim su ukinuta ograničenja predsjedničkog mandata čime je kompletirao svoj lični projekt vertikale moći.

“Za mene Lukašenko nije neuspjeh”, kaže politički analitičar i predsjednik opozicione Zajedničke civilne stranke Aleksandar Feduta u izjavi za Bjeloruski servis RSE. “On nije namjeravao da vodi zemlju, već da preuzme vlast. Već 1994. godine izgradio je predsjedničku ‘vertikalu’. Njegov čvrst sistem kontrole zahtijevao je smanjenje uloge medija i biznisa i nestanak političkih alternativa.”

Feduta dodaje da Lukašenko nikada nije bio ozbiljan u vezi sa svojom izjavom o “oživljavanju Sovjetskog Saveza”.

“Uvijek je bilo neprihvatljivo da ga ograničava bilo kakva vanjska sila ili čak ideologija”, kaže on. “Glavna prepreka razvoju državne ili nacionalne ideologije bio je Lukašenko.”

Kao predsjednik, Lukašenko je vješto rukovodio i minimizirao neslaganja i opoziciju sa stalno mijenjajućim kaleidoskopom štapova i mrkve.

Imenuje i zadržava službenike na svim nivoima na osnovu lične lojalnosti prema njemu. Zvaničnici su naučili da se ne eksponiraju i izbjegavaju intervjue. Čak i oni koji blisko prate dešavanja u regionu, teško da bi mogli imenovati bilo kojeg bjeloruskog zvaničnika osim Lukašenka. On je izbjegao kreiranje vladajuće političke stranke, politbiroa ili bilo kojeg drugog oblika institucionaliziranog autoritarizma koji bi se mogao pojaviti kao prijetnja.

Tokom godina, nekoliko istaknutih protivnika Lukašenka jednostavno je nestalo. Bivši ministar unutrašnjih poslova Juri Zaharanko nestao je 7. maja 1999. Opozicioni političar Viktar Gončar i njegov saradnik Antol Krasovski nestali su u Minsku 16. septembra 1999. godine, a ruski televizijski novinar Dmitrij Zavadski nestao je 7. jula 2000. godine. Ovi ljudi smatraju se mrtvima, ali njihove sudbine ostaju nepoznate.

Većina građana Bjelorusije ostaje ovisna o državi na ovaj ili onaj način. Uprkos višegodišnjih poziva međunarodnih kreditora i nekih Lukašenkovih savjetnika da reformiše ekonomiju, država još uvijek pokriva oko 60 odsto ekonomske aktivnosti. Odbacivanje privatizacije, čak i po cijenu neefikasnosti i podupiranje preduzeća koja stvaraju gubitke, omogućilo je Lukašenku da u velikoj mjeri izbjegne nezaposlenost i dislokaciju koja bi s reformom bila neizbježna.

قالب وردپرس

KOMENTARI:
Loading...